عسل اکالیپتوس از شهد گل‌های گونه‌های مختلف Eucalyptus به دست می‌آید و یکی از شناخته‌شده‌ترین عسل‌های تک‌گل در جهان است. نکته مهم درباره این عسل آن است که «اکالیپتوس» نام یک گونه مشخص نیست، بلکه یک جنس گیاهی بزرگ با گونه‌های متعدد است؛ به همین دلیل رنگ، عطر، طعم و ترکیبات عسل اکالیپتوس می‌تواند بسته به گونه گیاه، منطقه جغرافیایی و شرایط تولید متفاوت باشد. پژوهش‌های تخصصی نیز نشان داده‌اند که گونه اکالیپتوس و منشأ جغرافیایی، بر ویژگی‌های شیمیایی عسل اثر می‌گذارند.
اکالیپتوس متعلق به خانواده Myrtaceae یا موردیان است و گونه‌های فراوانی از آن در نقاط مختلف جهان کشت و پرورش داده می‌شوند. زنبورعسل با جمع‌آوری شهد گل‌های اکالیپتوس، آن را پس از فرآوری درون کندو به عسل تبدیل می‌کند.
در نتیجه، زمانی که بخش غالب شهد یک عسل از گل‌های اکالیپتوس تأمین شده باشد، می‌توان آن را عسل اکالیپتوس یا Eucalyptus Honey نامید. در منابع علمی، عسل اکالیپتوس به‌عنوان یکی از عسل‌های تک‌گل مهم و تجاری‌شده در جهان شناخته می‌شود.
برخلاف گیاهانی مانند گشنیز که یک گونه شناخته‌شده با نام Coriandrum sativum دارند، اکالیپتوس به یک جنس گیاهی اشاره می‌کند و گونه‌های متعددی از آن می‌توانند برای تولید عسل مورد استفاده زنبورها قرار گیرند.
برای نمونه، Eucalyptus camaldulensis یکی از گونه‌هایی است که در ایران نیز کشت شده و در منابع مرتبط با تولید عسل اکالیپتوس به آن اشاره شده است.
یکی از ویژگی‌های قابل توجه عسل اکالیپتوس، رایحه گیاهی و نسبتا نافذ آن است. شدت عطر و طعم این عسل بسته به گونه اکالیپتوس، منطقه تولید و میزان غالب بودن شهد آن تغییر می‌کند.
برخی نمونه‌های عسل اکالیپتوس طعمی نسبتا قوی و ماندگار دارند و در مقایسه با عسل‌های بسیار ملایم، شخصیت عطری مشخص‌تری از خود نشان می‌دهند. ترکیبات فرار موجود در عسل نیز یکی از عواملی هستند که در ایجاد رایحه و حتی شناسایی منشأ گیاهی آن نقش دارند.
رنگ عسل اکالیپتوس یکسان نیست و می‌تواند از زرد و کهربایی روشن تا کهربایی تیره و قهوه‌ای متغیر باشد. در یک مطالعه روی عسل حاصل از Eucalyptus globulus، نمونه‌های بررسی‌شده در محدوده کهربایی بسیار روشن قرار داشتند.
بنابراین رنگ به‌تنهایی معیار مناسبی برای تشخیص عسل اکالیپتوس نیست.
عسل اکالیپتوس مانند سایر عسل‌های طبیعی، ماده‌ای غذایی حاوی قندهای طبیعی و مجموعه‌ای از ترکیبات زیست‌فعال است. پژوهش‌های انجام‌شده درباره این نوع عسل، وجود ترکیبات فنولی، ترکیبات فرار و فعالیت آنتی‌اکسیدانی را بررسی و گزارش کرده‌اند.
عسل اکالیپتوس می‌تواند حاوی ترکیبات فنولی و فلاونوئیدی باشد که با ظرفیت آنتی‌اکسیدانی عسل ارتباط دارند. مقدار این ترکیبات ثابت نیست و به منشأ گیاهی و جغرافیایی عسل بستگی دارد. در پژوهش‌های مربوط به عسل، منشأ گیاهی یکی از عوامل مهم مؤثر بر ویژگی‌های شیمیایی و آنتی‌اکسیدانی شناخته شده است.
مانند سایر انواع عسل، بخش عمده انرژی عسل اکالیپتوس از کربوهیدرات‌ها و قندهای طبیعی آن تأمین می‌شود. به همین دلیل می‌توان آن را در وعده صبحانه یا به‌عنوان بخشی از میان‌وعده مصرف کرد.
بررسی‌های علمی روی عسل اکالیپتوس، فعالیت ضد میکروبی آن را نیز مورد مطالعه قرار داده‌اند. با این حال، نتیجه آزمایش‌های آزمایشگاهی را نباید با درمان قطعی عفونت در انسان یکسان دانست.
عسل به‌طور کلی می‌تواند برای تسکین سرفه و آرام کردن گلو مورد استفاده قرار گیرد، اما نباید عسل اکالیپتوس را یک داروی اختصاصی برای درمان بیماری‌های تنفسی معرفی کرد. بسیاری از مطالب موجود در منابع عمومی، خواص درمانی گیاه اکالیپتوس را مستقیما به عسل نسبت می‌دهند؛ در حالی که شواهد درباره خود عسل محدودتر است و باید میان این دو تفکیک قائل شد.
اکالیپتوس در بخش‌های مختلف ایران کشت شده است و منابع ایرانی، مناطقی از فارس، خوزستان، یزد، کرمان و سیستان و بلوچستان را در ارتباط با کشت این درخت و تولید عسل اکالیپتوس معرفی کرده‌اند. برای نمونه، برخی منابع تجاری ایران فسا و جهرم را از مناطق شناخته‌شده مرتبط با عسل اکالیپتوس دانسته‌اند.
از آنجا که اکالیپتوس گونه‌های متفاوتی دارد و زمان گل‌دهی آنها یکسان نیست، منطقه دقیق برداشت برای تعیین ویژگی عسل اهمیت زیادی دارد.
زمان گل‌دهی اکالیپتوس به گونه، اقلیم و منطقه وابسته است. در منابع ایرانی، برای برخی مناطق گرم کشور بازه اوایل اردیبهشت تا خرداد به‌عنوان زمان برداشت عسل اکالیپتوس گزارش شده است. برخی منابع نیز آغاز گل‌دهی را از اوایل بهار در مناطق گرم‌تر و ادامه آن را تا ماه‌های بعد در مناطق سردتر ذکر کرده‌اند.
بنابراین بهتر است زمان برداشت روی صفحه محصول به‌صورت وابسته به منطقه برداشت واقعی درج شود، نه به‌عنوان یک تاریخ ثابت برای تمام عسل‌های اکالیپتوس.
بله، عسل اکالیپتوس می‌تواند یک عسل تک‌گل (Monofloral) باشد؛ اما صرف وجود درختان اکالیپتوس در نزدیکی کندو برای اثبات این موضوع کافی نیست.
در عسل‌های تک‌گل، یک منبع گیاهی باید سهم غالبی از شهد مورد استفاده زنبورها را تشکیل داده باشد و برای ارزیابی منشأ گیاهی، آنالیز گرده‌شناسی و در موارد تخصصی‌تر بررسی ترکیبات شیمیایی و فرار استفاده می‌شود. پژوهش‌های تخصصی درباره اکالیپتوس نیز ترکیبات فنولی و فرار را به‌عنوان شاخص‌های بالقوه منشأ گیاهی بررسی کرده‌اند.
اگر روی محصول مشخص شود که منشأ غالب آن مثلا Eucalyptus globulus یا Eucalyptus camaldulensis است، اطلاعات دقیق‌تری درباره گیاه مولد شهد در اختیار داریم. اما عنوان عمومی «عسل اکالیپتوس» می‌تواند به عسل حاصل از گونه‌های مختلف این جنس اشاره داشته باشد.
در طب سنتی ایران، عسل معمولا دارای طبیعت گرم و خشک در نظر گرفته می‌شود. این دسته‌بندی متعلق به طب سنتی است و نباید آن را با اثر دارویی اثبات‌شده در پزشکی مدرن یکسان دانست.
عسل اکالیپتوس را می‌توان به‌صورت مستقیم، همراه نان و کره، در صبحانه یا همراه مغزها مصرف کرد. همچنین می‌توان آن را به نوشیدنی‌های ولرم اضافه کرد.
برای حفظ عطر و برخی ترکیبات حساس عسل، بهتر است آن را برای مدت طولانی در معرض حرارت بالا قرار ندهید.
عسل را در ظرف دربسته، محیط خشک و دور از نور مستقیم و گرمای زیاد نگهداری کنید. تغییر بافت و شکرک زدن نیز می‌تواند یک فرآیند طبیعی در عسل باشد و به‌تنهایی نشانه خراب شدن یا تقلبی بودن آن نیست.
عسل اکالیپتوس از شهد گل‌های گونه‌های مختلف Eucalyptus تولید می‌شود. این عسل در جهان به‌عنوان یکی از عسل‌های مهم تک‌گل شناخته می‌شود.
نام علمی مشخصی برای «عسل» وجود ندارد و منشأ گیاهی آن با جنس Eucalyptus مشخص می‌شود. گونه‌هایی مانند Eucalyptus globulus و Eucalyptus camaldulensis می‌توانند در تولید آن نقش داشته باشند.
عسل اکالیپتوس مانند سایر عسل‌ها یک ماده غذایی طبیعی و انرژی‌زا است و پژوهش‌ها وجود ترکیبات فنولی و فعالیت آنتی‌اکسیدانی و ضد میکروبی را در نمونه‌های آن بررسی کرده‌اند. میزان این ویژگی‌ها بین نمونه‌ها متفاوت است.
عسل می‌تواند به تسکین سرفه و آرام کردن گلو کمک کند، اما شواهد کافی برای معرفی عسل اکالیپتوس به‌عنوان درمان اختصاصی بیماری‌های تنفسی وجود ندارد.
این عسل معمولا رایحه‌ای گیاهی و مشخص دارد و برخی نمونه‌ها طعمی قوی‌تر و ماندگارتر از عسل‌های ملایم دارند. ویژگی دقیق آن به گونه اکالیپتوس و منطقه برداشت وابسته است.
رنگ آن می‌تواند از روشن و کهربایی روشن تا کهربایی تیره و قهوه‌ای متغیر باشد. بنابراین رنگ به‌تنهایی برای تشخیص عسل اکالیپتوس کافی نیست.
در ایران در مناطقی از جمله فارس، خوزستان، یزد، کرمان و سیستان و بلوچستان اکالیپتوس کشت می‌شود و عسل حاصل از آن نیز تولید می‌شود. در برخی منابع، فسا و جهرم نیز از مناطق مرتبط با این عسل معرفی شده‌اند.
زمان برداشت بسته به منطقه متفاوت است، اما در برخی مناطق ایران اردیبهشت و خرداد از دوره‌های مهم برداشت گزارش شده‌اند.
آیا عسل اکالیپتوس شکرک می‌زند؟
بله. عسل اکالیپتوس نیز مانند سایر عسل‌ها ممکن است کریستالیزه شود. شکرک زدن به‌تنهایی نشانه تقلبی یا خراب شدن عسل نیست.
رنگ، بو، غلظت و شکرک به‌تنهایی روش قابل اعتمادی برای تشخیص اصالت عسل نیستند. برای ارزیابی بهتر باید به منشأ تولید، اعتبار فروشنده و نتایج آزمایشگاهی توجه کرد. برای تعیین منشأ گیاهی نیز آنالیز گرده‌شناسی و روش‌های تکمیلی می‌توانند مورد استفاده قرار گیرند.
| موارد مصرف | نوشیدنی و دمنوش، تقویت سیستم ایمنی |
|---|
