عسل بهارنارنج از شهد گل‌های سفید و معطر درخت نارنج (Citrus × aurantium) به دست می‌آید و به خانواده Rutaceae (نارنجیان) تعلق دارد. این عسل به‌خاطر رایحه لطیف و گل‌فام، طعم شیرین و عطر مشخص مرکبات، یکی از عسل‌های بهاره و پرطرفدار میان عسل‌های مرکبات به شمار می‌رود. در ایران، نارنج و دیگر مرکبات در مناطق شمالی و جنوبی کشت می‌شوند و در زمان گل‌دهی، زنبورها از شکوفه‌های آنها شهد جمع‌آوری می‌کنند.
نکته مهم این است که بهارنارنج نام گل درخت نارنج است و عسل حاصل از آن با عسل‌های مرکبات به‌صورت کلی یکسان نیست. در مطالعات مربوط به عسل مرکبات نیز منشأ گیاهی و جغرافیایی عسل بر ویژگی‌های شیمیایی و عطری آن اثر قابل توجهی دارد.
درخت نارنج که در منابع گیاه‌شناسی با نام Citrus × aurantium شناخته می‌شود، درختی همیشه‌سبز از خانواده مرکبات است. گل‌های آن سفید، معطر و بسیار مورد توجه زنبورعسل هستند. این گل‌ها منبع شهدی هستند که عسل بهارنارنج از آن تولید می‌شود.
در کاربرد روزمره، نام Citrus aurantium نیز برای نارنج استفاده می‌شود، هرچند پایگاه Plants of the World Online نام پذیرفته‌شده را Citrus × aurantium L. ثبت کرده است.
گل‌دهی مرکبات در ایران عمدتا در فصل بهار اتفاق می‌افتد و به همین دلیل عسل بهارنارنج را در دسته عسل‌های بهاره قرار می‌دهند. زمان دقیق گل‌دهی به رقم، اقلیم و شرایط منطقه وابسته است. در ایران، تولید عسل مرکبات در برخی مناطق شمال و جنوب کشور انجام می‌شود و دوره برداشت آن معمولا با فصل گل‌دهی مرکبات در اوایل بهار تا اواخر بهار هم‌زمان است.
یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های عسل بهارنارنج، رایحه گل‌دار و تازه مرکبات است. عسل‌های مرکبات معمولا رنگی روشن، رایحه‌ای تازه و گل‌فام و شیرینی متعادل دارند. پژوهش‌های انجام‌شده روی عسل شکوفه پرتقال نیز نشان داده‌اند که ترکیبات فرار موجود در آن می‌توانند برای تشخیص منشأ مرکباتی عسل استفاده شوند.
رنگ عسل بهارنارنج می‌تواند با توجه به منطقه، گونه یا رقم مرکبات، شرایط آب‌وهوایی و سایر گیاهان موجود در منطقه متفاوت باشد؛ بنابراین نمی‌توان یک رنگ ثابت را برای تمام نمونه‌های این عسل در نظر گرفت.
عسل بهارنارنج مانند سایر عسل‌های طبیعی، علاوه بر قندهای طبیعی، حاوی ترکیبات زیست‌فعال مختلفی است. پژوهش‌ها نشان داده‌اند که عسل‌های مرکبات دارای ترکیبات فنولی و فلاونوئیدی هستند و ترکیبات فرار آنها نیز بخشی از ویژگی‌های منحصر‌به‌فرد این نوع عسل را تشکیل می‌دهد.
قندهای موجود در عسل، انرژی سریعی در اختیار بدن قرار می‌دهند و به همین دلیل عسل بهارنارنج می‌تواند برای صبحانه یا میان‌وعده مورد استفاده قرار گیرد.
عسل‌های مرکبات حاوی ترکیبات فنولی و فلاونوئیدی هستند. میزان این ترکیبات به منشأ گیاهی، منطقه تولید و شرایط فرآوری و نگهداری وابسته است و نمی‌توان برای همه عسل‌های بهارنارنج یک مقدار ثابت در نظر گرفت.
شکوفه‌های Citrus aurantium خود سرشار از ترکیبات معطر و زیست‌فعال هستند. پژوهش‌های جدید درباره گل‌های نارنج به حضور پلی‌فنول‌ها، ترپن‌ها و سایر ترکیبات زیست‌فعال در این گل‌ها اشاره کرده‌اند؛ البته این یافته‌ها مربوط به خود گل یا عصاره گل است و نباید آنها را مستقیما معادل میزان همان ترکیبات در عسل دانست.
بهارنارنج در طب سنتی و فرهنگ غذایی ایران به دلیل عطر و کاربردهای سنتی آن شناخته شده است. درباره ترکیبات و عصاره‌های Citrus aurantium مطالعات متعددی انجام شده، اما این یافته‌ها نباید به‌صورت مستقیم به معنی اثر درمانی قطعی عسل بهارنارنج تلقی شوند.
مرکبات در بخش‌هایی از شمال و جنوب ایران کشت می‌شوند و عسل مرکبات نیز در مناطقی که کندوها در نزدیکی باغ‌های مرکبات قرار می‌گیرند تولید می‌شود. گیلان، مازندران و گلستان از مناطق مهم مرکبات شمال ایران هستند و در جنوب نیز مناطقی با شرایط مناسب کشت مرکبات وجود دارد.
با این حال، عبارت «عسل بهارنارنج» باید با توجه به منشأ واقعی شهد استفاده شود؛ عسل تولیدشده در باغ‌هایی که چند نوع مرکبات در آنها وجود دارد ممکن است در عمل، ویژگی یک عسل مرکبات را داشته باشد و الزاما تنها از نارنج حاصل نشده باشد. پژوهش‌های تخصصی نیز دشواری تفکیک عسل‌های مرکبات مختلف را تنها بر اساس شمارش گرده نشان داده‌اند و استفاده از ترکیبات فرار و شاخص‌های شیمیایی را برای شناسایی دقیق‌تر پیشنهاد کرده‌اند.
اگر بخش عمده شهد عسل از شکوفه‌های نارنج تأمین شده باشد، می‌توان آن را به‌عنوان عسل با منشأ نارنج معرفی کرد. اما صرف قرار داشتن کندو در یک باغ مرکبات، به‌تنهایی برای اثبات تک‌گل بودن عسل کافی نیست.
این موضوع برای عسل‌های مرکبات اهمیت زیادی دارد؛ زیرا نارنج، پرتقال، لیمو و سایر مرکبات می‌توانند در یک منطقه هم‌زمان مورد استفاده زنبورها قرار بگیرند. برای تأیید منشأ گیاهی، بررسی گرده‌شناسی و در موارد تخصصی‌تر بررسی ترکیبات شیمیایی و فرار عسل می‌تواند کمک‌کننده باشد.
در طب سنتی ایران، عسل معمولا در گروه مواد با طبیعت گرم و خشک قرار می‌گیرد. این یک طبقه‌بندی سنتی است و نباید آن را با طبقه‌بندی علمی یا اثر دارویی اثبات‌شده یکسان دانست.
عسل بهارنارنج را می‌توان به‌صورت مستقیم، همراه نان و کره، در وعده صبحانه یا همراه مغزها مصرف کرد. همچنین می‌توان مقدار کمی از آن را به نوشیدنی‌های ولرم اضافه کرد. برای حفظ عطر و برخی ترکیبات حساس عسل، بهتر است از حرارت مستقیم و دمای بسیار بالا استفاده نشود.
عسل را در ظرف دربسته، دور از نور مستقیم و گرمای زیاد نگهداری کنید. تغییر بافت یا شکرک زدن نیز می‌تواند یک فرآیند طبیعی در عسل باشد و به‌تنهایی نشانه خراب شدن یا تقلبی بودن آن نیست.
این عسل از شهد شکوفه‌های درخت نارنج تهیه می‌شود که در منابع گیاه‌شناسی با نام Citrus × aurantium شناخته می‌شود.
عسل بهارنارنج یک ماده غذایی طبیعی و منبع انرژی است و مانند دیگر عسل‌ها می‌تواند حاوی ترکیبات فنولی و فلاونوئیدی باشد. میزان این ترکیبات به منشأ گیاهی و شرایط تولید بستگی دارد.
نه لزوما. «عسل مرکبات» عنوانی گسترده‌تر است و می‌تواند از شهد چند نوع مرکبات مانند پرتقال، نارنج و لیمو تولید شده باشد؛ در حالی که عسل بهارنارنج به‌طور مشخص به منشأ نارنج اشاره می‌کند.
این عسل معمولا طعمی شیرین و ملایم با رایحه‌ای تازه و گل‌فام مرکباتی دارد. شدت عطر و طعم آن با توجه به منطقه و منشأ گیاهی می‌تواند متفاوت باشد.
عسل بهارنارنج معمولا هم‌زمان با فصل گل‌دهی بهاره مرکبات تولید و برداشت می‌شود؛ در ایران این دوره عموما در فصل بهار قرار دارد، اما زمان دقیق به منطقه و شرایط آب‌وهوایی وابسته است.
بهارنارنج در طب سنتی و فرهنگ عمومی به‌دلیل کاربردهای آرام‌بخش شناخته شده است، اما نباید این ویژگی را بدون شواهد کافی به‌عنوان اثر درمانی قطعی عسل بهارنارنج معرفی کرد. بیشتر مطالعات علمی موجود درباره خود گیاه، گل یا عصاره Citrus aurantium هستند، نه عسل حاصل از آن.
بله. مانند سایر عسل‌ها، عسل بهارنارنج نیز ممکن است در شرایط خاصی کریستالیزه شود. شکرک‌زدن به‌تنهایی نشانه غیرطبیعی یا تقلبی بودن عسل نیست.
تشخیص اصالت عسل فقط با رنگ، بو، غلظت یا شکرک‌زدن قابل اعتماد نیست. برای ارزیابی بهتر باید به منشأ محصول، فرآیند تولید، اعتبار زنبوردار یا فروشنده و نتایج آزمایشگاهی توجه کرد.
