عسل گشنیز از شهد گل‌های گیاه گشنیز با نام علمی Coriandrum sativum L. به دست می‌آید. گشنیز گیاهی یک‌ساله از خانواده چتریان (Apiaceae) است که علاوه بر مصرف خوراکی، یکی از گیاهان شهدزا برای زنبورعسل محسوب می‌شود. عسل حاصل از این گیاه به دلیل ترکیبات معطر موجود در شهد، می‌تواند رایحه و طعمی متفاوت و نسبتا گیاهی داشته باشد و در مناطقی که گشنیز برای تولید بذر کشت می‌شود، امکان تولید عسل گشنیز وجود دارد.
گیاه گشنیز با نام علمی Coriandrum sativum L. متعلق به خانواده Apiaceae است. این گیاه بومی گستره‌ای از شرق مدیترانه تا پاکستان بوده و ایران نیز در محدوده رویش طبیعی آن قرار دارد. گشنیز از گیاهان قدیمی و شناخته‌شده در فرهنگ غذایی و دارویی ایران است و در منابع تاریخی ایرانی نیز با نام‌هایی مانند «گشنیز» و «گشنیز» از آن یاد شده است.
گل‌های کوچک گشنیز در گل‌آذین‌های چتری قرار گرفته‌اند و به دلیل دسترسی آسان به شهد، برای زنبورها جذاب هستند. مطالعات جدید نیز ظرفیت گشنیز را به‌عنوان یک گیاه مهم برای تغذیه زنبورعسل و حتی تولید مازاد عسل در شرایط مناسب نشان داده‌اند.
زمان گل‌دهی گشنیز به منطقه، زمان کاشت، رقم و شرایط آب‌وهوایی بستگی دارد. در برخی مناطق، گل‌دهی آن از اواخر بهار آغاز می‌شود و در فصل تابستان ادامه پیدا می‌کند. برای نمونه، منابع مربوط به تولید عسل گشنیز در ایران فصل برداشت را خرداد و تیر گزارش کرده‌اند، هرچند این زمان می‌تواند در مناطق مختلف تغییر کند.
عسل گشنیز به خاطر منشأ گیاهی خود می‌تواند رایحه‌ای گیاهی، گرم و ادویه‌ای داشته باشد که آن را از بسیاری از عسل‌های گل‌محور متمایز می‌کند. شدت این ویژگی‌ها به منطقه تولید، میزان غالب بودن شهد گشنیز و شرایط برداشت وابسته است.
رنگ عسل گشنیز نیز ثابت نیست و می‌تواند از طیف‌های روشن تا کهربایی و قهوه‌ای متغیر باشد. نمونه‌های تجاری عسل گشنیز در ایران با رنگ قهوه‌ای نیز عرضه شده‌اند.
نه به معنای دقیق. زنبورها شهد گل را جمع‌آوری می‌کنند، نه برگ یا دانه گشنیز. با این حال، ترکیبات معطر گیاه می‌توانند در ویژگی‌های حسی عسل اثر بگذارند و به آن رایحه‌ای متفاوت و گاهی ادویه‌ای بدهند.
عسل گشنیز مانند سایر عسل‌های طبیعی، در درجه اول یک ماده غذایی و منبع قندهای طبیعی و انرژی است. در عین حال، نوع و میزان ترکیبات زیست‌فعال موجود در عسل به منشأ گیاهی، منطقه، شرایط آب‌وهوایی و فرآوری آن بستگی دارد.
کربوهیدرات‌های موجود در عسل، عمدتا گلوکز و فروکتوز، می‌توانند انرژی قابل دسترسی در اختیار بدن قرار دهند. به همین دلیل عسل گشنیز می‌تواند برای صبحانه، میان‌وعده یا همراه با مغزها و نان مصرف شود.
خود گیاه گشنیز حاوی ترکیبات مختلفی از جمله ترپنوئیدها، ترکیبات فنولی و لاینالول (Linalool) است و در پژوهش‌های مختلف، فعالیت‌های زیستی متنوعی برای عصاره‌ها و ترکیبات آن بررسی شده است.
اما باید بین خواص علمی گزارش‌شده برای خود گیاه گشنیز و خواص عسل حاصل از آن تفاوت گذاشت. نمی‌توان نتایج مطالعات مربوط به عصاره، روغن اسانسی یا دانه گشنیز را مستقیما به عسل گشنیز نسبت داد.
گشنیز سابقه طولانی در طب سنتی ایران دارد. در منابع ایرانی برای بخش‌های مختلف این گیاه کاربردهایی مانند کمک به هضم، کاهش نفخ و برخی کاربردهای سنتی دیگر ذکر شده است. درباره طبیعت گشنیز نیز در منابع سنتی دیدگاه‌هایی وجود دارد که بین بخش تازه و خشک گیاه تفاوت قائل می‌شوند.
این موارد مربوط به خود گیاه گشنیز هستند و نباید آنها را به‌عنوان اثر درمانی قطعی عسل گشنیز معرفی کرد.
گشنیز در بخش‌های مختلف ایران کشت می‌شود و منابع مربوط به تولید عسل گشنیز، مناطقی مانند کرمانشاه، همدان و آذربایجان را از مناطق مهم مرتبط با این محصول معرفی کرده‌اند.
عسل گشنیز زمانی با ویژگی‌های مشخص‌تری به دست می‌آید که کندوها در نزدیکی مزارع وسیع گشنیز قرار گرفته باشند و گل‌های گشنیز بخش قابل توجهی از منابع شهد در اختیار زنبورها را تشکیل دهند.
عبارت «تک‌گل» یا Monofloral به این معنی نیست که زنبورها فقط از یک گیاه بازدید کرده‌اند؛ بلکه یعنی شهد یک گیاه در عسل، غالب بوده است. برای تأیید منشأ گیاهی عسل، بررسی گرده‌شناسی و در موارد تخصصی‌تر سایر شاخص‌های آزمایشگاهی اهمیت دارد.
بنابراین صرف قرار داشتن کندو کنار مزرعه گشنیز، به تنهایی برای اثبات تک‌گل بودن عسل کافی نیست.
عسل گشنیز را می‌توان به‌صورت مستقیم، همراه نان و کره، در وعده صبحانه یا همراه با مغزها مصرف کرد. رایحه متفاوت این عسل همچنین باعث می‌شود برای افرادی که عسل‌های با طعم‌های گیاهی و ادویه‌ای را می‌پسندند، گزینه جذابی باشد.
برای حفظ کیفیت عسل، بهتر است آن را در معرض حرارت شدید و طولانی‌مدت قرار ندهید.
عسل را در ظرف دربسته و در محیطی خشک و دور از نور مستقیم و گرمای زیاد نگهداری کنید. تغییر بافت یا شکرک زدن عسل یک فرآیند طبیعی است و به تنهایی نشانه خراب شدن یا تقلبی بودن عسل محسوب نمی‌شود.
عسل گشنیز از شهد گل‌های گیاه گشنیز (Coriandrum sativum L.) تولید می‌شود. این گیاه از خانواده چتریان یا Apiaceae است و گل‌های آن برای زنبورعسل منبع مناسبی از شهد و گرده هستند.
عسل گشنیز مانند دیگر عسل‌های طبیعی یک ماده غذایی انرژی‌زا است و ممکن است حاوی ترکیبات زیست‌فعال متنوعی باشد. با این حال، شواهد مربوط به خواص دارویی خود گیاه گشنیز را نباید مستقیما به عسل گشنیز تعمیم داد.
عسل گشنیز می‌تواند طعمی شیرین با رایحه‌ای گیاهی، گرم و کمی ادویه‌ای داشته باشد. شدت این ویژگی‌ها بسته به منطقه و میزان غالب بودن شهد گشنیز متفاوت است.
رنگ عسل گشنیز ثابت نیست و به منشأ گیاهی و شرایط تولید بستگی دارد. نمونه‌های تولیدشده از این گیاه می‌توانند طیفی از رنگ‌های زرد و کهربایی تا قهوه‌ای داشته باشند.
بسته به منطقه و زمان گل‌دهی، برداشت عسل گشنیز می‌تواند در اواخر بهار و تابستان انجام شود. برای برخی مناطق ایران، خرداد و تیر به‌عنوان زمان معمول برداشت گزارش شده است.
گشنیز در طب سنتی ایران برای برخی مشکلات گوارشی مانند نفخ و سوءهاضمه کاربرد داشته است، اما این موضوع به خود گیاه مربوط می‌شود و شواهد کافی برای معرفی عسل گشنیز به‌عنوان درمان بیماری‌های گوارشی وجود ندارد.
بله. عسل گشنیز نیز مانند سایر عسل‌ها ممکن است در شرایطی کریستالیزه شود. شکرک زدن به‌تنهایی نشانه تقلبی بودن عسل نیست.
رنگ، غلظت، بو یا شکرک زدن به‌تنهایی روش قابل اعتمادی برای تشخیص اصالت عسل نیست. برای ارزیابی دقیق‌تر باید به منشأ تولید، اعتبار زنبوردار یا فروشنده و نتایج آزمایشگاهی توجه کرد.
| موارد مصرف | تقویت سیستم ایمنی |
|---|
