عسل خارشتر از شهد گل‌های گیاه خارشتر با نام علمی Alhagi maurorum به دست می‌آید. خارشتر گیاهی چندساله، خاردار و مقاوم به خشکی است که از خانواده باقلائیان (Fabaceae) به شمار می‌رود و در مناطق خشک و نیمه‌خشک ایران و بخش‌هایی از آسیا رشد می‌کند.
خارشتر از گیاهان شناخته‌شده در طب سنتی ایران است و علاوه بر ارزش گیاهی، به دلیل گل‌های آن می‌تواند یکی از منابع شهد برای زنبورعسل باشد. عسل حاصل از شهد این گیاه معمولا رنگی روشن و طعمی شیرین با ویژگی‌های گیاهی ملایم دارد.
منبع اصلی این عسل، گیاه Alhagi maurorum است که در فارسی با نام‌هایی مانند خارشتر، خار شتر، خارآدور و خارانگبین شناخته می‌شود.
خارشتر بوته‌ای چندساله و خاردار است که ساقه‌های متعدد و شاخه‌دار دارد. برگ‌های آن کوچک و گل‌هایش معمولا در طیف صورتی تا ارغوانی دیده می‌شوند. این گیاه به دلیل ریشه‌های قوی و سازگاری بالا با کم‌آبی، توانایی رشد در مناطق خشک، نیمه‌خشک و حتی برخی خاک‌های شور را دارد.
از نظر گیاه‌شناسی:
نام علمی: Alhagi maurorum
خانواده: Fabaceae (باقلائیان)
جنس: Alhagi
دوره زندگی: چندساله
نام انگلیسی: Camel Thorn
نام‌های فارسی: خارشتر، خار شتر، خارآدور، خارانگبین
با وجود ارتباط نزدیک این دو نام، ترنجبین با عسل خارشتر یکسان نیست.
ترنجبین ماده‌ای شیرین و طبیعی از نوع «مانا» است که روی برخی گونه‌های خارشتر تشکیل می‌شود و در طب سنتی ایران سابقه استفاده طولانی دارد. در مقابل، عسل خارشتر محصول فعالیت زنبورعسل و حاصل جمع‌آوری شهد گل‌های خارشتر است.
بنابراین:
خارشتر → گیاه
ترنجبین → ماده شیرین تشکیل‌شده روی گیاه
عسل خارشتر → عسل حاصل از شهد گل‌های گیاه
خارشتر با شرایط اقلیمی خشک و کم‌آب سازگاری بالایی دارد و در بخش‌های مختلف ایران یافت می‌شود. این گیاه در مناطقی از مرکز، شرق و بخش‌هایی از جنوب ایران و همچنین دیگر نواحی خشک و نیمه‌خشک کشور مشاهده می‌شود.
از مناطق شناخته‌شده رویش آن می‌توان به بخش‌هایی از استان‌های:
خراسان
یزد
کرمان
اصفهان
فارس
سمنان
قم
و برخی مناطق مرکزی و جنوبی ایران
اشاره کرد.
البته محل رویش گیاه لزوما به معنای تولید عسل تک‌گل خارشتر نیست. برای تعیین منشأ گیاهی عسل، میزان گرده و سایر ویژگی‌های آزمایشگاهی عسل نیز اهمیت دارد.
زمان گل‌دهی خارشتر با توجه به منطقه، دما، ارتفاع و شرایط بارندگی متفاوت است. در بخش‌هایی از مرکز ایران، گل‌دهی خارشتر از اواخر فروردین و اردیبهشت آغاز می‌شود و می‌تواند تا خرداد ادامه پیدا کند.
به همین دلیل، برداشت عسل خارشتر معمولا در اواخر بهار و اوایل تابستان انجام می‌شود؛ هرچند زمان دقیق برداشت به شرایط منطقه و زمان پایان شهددهی گیاه بستگی دارد.
عسل خارشتر معمولا در طیف زرد روشن تا کهربایی روشن قرار می‌گیرد.
رنگ نهایی عسل می‌تواند تحت تأثیر عواملی مانند منطقه برداشت، شرایط آب‌وهوایی، زمان برداشت و حضور سایر گیاهان شهدزا تغییر کند. بنابراین نمی‌توان یک رنگ ثابت را برای تمام نمونه‌های عسل خارشتر در نظر گرفت.
عسل خارشتر معمولا شیرینی مطلوب و عطری گیاهی و نسبتا ملایم دارد. ویژگی‌های حسی آن می‌تواند بر اساس منطقه جغرافیایی و میزان مشارکت سایر گیاهان شهدزا متفاوت باشد.
به همین دلیل، عسل خارشتر مناطق مختلف ممکن است از نظر شدت عطر، طعم و رنگ تفاوت‌هایی با یکدیگر داشته باشند.
خود گیاه خارشتر در طب سنتی ایران سابقه استفاده دارد و ترکیبات موجود در گونه‌های مختلف جنس Alhagi نیز در مطالعات علمی مورد بررسی قرار گرفته‌اند.
پژوهش‌های انجام‌شده روی عصاره و ترکیبات گیاه خارشتر، فعالیت‌هایی مانند آنتی‌اکسیدانی، ضدالتهابی و ادرارآور را بررسی کرده‌اند. با این حال، باید توجه داشت که بخش زیادی از این تحقیقات روی عصاره یا اندام‌های گیاه انجام شده است و نمی‌توان نتایج آنها را مستقیما معادل اثر درمانی عسل خارشتر دانست.
برخی ترکیبات فنولی و فلاونوئیدی موجود در خارشتر در مطالعات آزمایشگاهی با فعالیت آنتی‌اکسیدانی همراه بوده‌اند. عسل نیز به‌طور کلی حاوی ترکیبات زیست‌فعال مختلفی است که مقدار و نوع آنها به منبع گیاهی و شرایط تولید بستگی دارد.
خارشتر در طب سنتی به‌عنوان گیاهی مرتبط با افزایش دفع ادرار شناخته شده است و برخی پژوهش‌های جدید نیز اثرات آن را بر دستگاه ادراری و سنگ‌های ادراری بررسی کرده‌اند. با این حال، این شواهد بیشتر مربوط به فرآورده‌های گیاه خارشتر مانند عصاره و هیدروسول است و برای اثبات اثر درمانی عسل خارشتر کافی نیست.
مطالعات آزمایشگاهی و حیوانی، برخی اثرات ضدالتهابی را برای ترکیبات و عصاره‌های Alhagi گزارش کرده‌اند. این یافته‌ها نشان‌دهنده ظرفیت پژوهشی این گیاه هستند، اما برای نسبت دادن یک اثر درمانی قطعی به عسل خارشتر به مطالعات اختصاصی بیشتری نیاز است.
درباره مزاج خارشتر و فرآورده‌های مرتبط با آن در منابع طب سنتی دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد. به‌ویژه درباره ترنجبین، منابع مختلف مزاج‌های متفاوتی را ذکر کرده‌اند و نمی‌توان این دیدگاه‌ها را به‌صورت قطعی به عسل خارشتر تعمیم داد.
بنابراین بهتر است طبع عسل خارشتر را یک ویژگی قطعی و علمی در نظر نگیریم. اگرچه در منابع طب سنتی، فرآورده‌های خارشتر و ترنجبین با مزاج‌های مختلف توصیف شده‌اند، این دیدگاه‌ها مربوط به نظام طب سنتی هستند و معادل شواهد پزشکی مدرن محسوب نمی‌شوند.
عسل خارشتر یک ماده غذایی طبیعی است و نباید آن را به‌عنوان داروی درمانی بیماری‌ها معرفی کرد.
اگرچه مطالعات مختلفی درباره خواص گیاه Alhagi maurorum انجام شده و نتایجی درباره فعالیت‌های آنتی‌اکسیدانی، ضدالتهابی و ادرارآور آن گزارش شده است، بیشتر این مطالعات روی عصاره‌ها و بخش‌های مختلف گیاه انجام شده‌اند.
بنابراین بهتر است از عباراتی مانند «درمان قطعی سنگ کلیه» یا «درمان بیماری‌های کلیوی» برای عسل خارشتر استفاده نشود.
عسل خارشتر از شهد گل‌های گیاه Alhagi maurorum به دست می‌آید. این گیاه از خانواده باقلائیان (Fabaceae) است و در مناطق خشک و نیمه‌خشک رشد می‌کند.
خیر. عسل خارشتر از شهد گل‌های خارشتر توسط زنبورعسل تولید می‌شود، در حالی که ترنجبین ماده‌ای شیرین و طبیعی از نوع مانا است که روی برخی گونه‌های خارشتر تشکیل می‌شود.
عسل خارشتر معمولا در طیف زرد روشن تا کهربایی روشن قرار دارد. رنگ آن بسته به منطقه، زمان برداشت و گیاهان شهدزای همراه می‌تواند تغییر کند.
زمان برداشت به منطقه بستگی دارد، اما معمولا اواخر بهار و اوایل تابستان، هم‌زمان با دوره گل‌دهی و شهددهی خارشتر، زمان مناسبی برای برداشت آن است.
بررسی‌های علمی روی گیاه خارشتر، فعالیت‌های آنتی‌اکسیدانی، ضدالتهابی و ادرارآور را مورد مطالعه قرار داده‌اند. با این حال، این نتایج عمدتا مربوط به عصاره و ترکیبات خود گیاه هستند و نباید آنها را به‌عنوان اثر درمانی قطعی عسل خارشتر در نظر گرفت.
خارشتر در طب سنتی با سلامت دستگاه ادراری ارتباط داشته و برخی مطالعات نیز اثرات فرآورده‌های این گیاه را در زمینه سنگ‌های ادراری بررسی کرده‌اند. با این حال، شواهد کافی برای معرفی عسل خارشتر به‌عنوان درمان بیماری‌های کلیوی یا سنگ کلیه وجود ندارد.
در منابع طب سنتی درباره مزاج خارشتر و به‌خصوص ترنجبین دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد. بنابراین نمی‌توان یک مزاج قطعی را برای عسل خارشتر به‌عنوان یک واقعیت علمی تعیین کرد.
خارشتر در بسیاری از مناطق خشک و نیمه‌خشک ایران، از جمله بخش‌هایی از خراسان، یزد، کرمان، اصفهان، فارس، سمنان و نواحی مرکزی کشور رشد می‌کند.
